|
|
MALTA
ÜLKE REHBERİ |
 |
Kültür ve Sanat
Malta, özellikle el yapımı
danteller, dokuma kumaşlar ve gümüş işleri
(telkari) gibi el sanatlarıyla tanınır.
Dantel yapımı, Malta'ya, muhtemelen 16.
yüzyılda Şövalyelerle gelmiştir. Dantel
işlemek özellikle Gozo adasındaki köylü
kadınların geleneksel rolüydü. Dantel
yapımı, her ne kadar gelişmiş bir endüstri
halini almış olsa da, günümüzde de
kadınların kapı eşiklerinde oturup dantel
masa örtüleri ördüklerini görmek mümkündür.
Adaya, gümüş işler (telkari) üretme sanatı,
muhtemelen 17. yüzyılda, o zamanlar büyük
ölçüde İspanya'nın etkisi altında olan,
Sicilyalılar yoluyla gelmiştir. Maltalı
gümüşçüler hala geleneksel metotlar
kullanarak çok güzel gümüş işler üretirler.
Turistlerin taleplerini karşılayabilmek için
çok fazla gümüş eşya üretilmektedir.
Diğer el sanatları arasında, dokuma, örgü ve
cam eşya üretimi vardır. Özellikle cam eşya
üretimi, tüm dünyaya züccaciye ihraç eden
küçük ve faydalı bir endüstridir.
MİMARİ
Malta'nın mimari mirası iki etki altında
kalmıştır: St John Şövalyeleri ve Roma
Katolik Kilisesi.Bu ikisi birlikte, 16. ve
18. yüzyıllar arasında Avrupa'ya yayılan,
barok tarzı mimarinin, çeşitli, ayrıcalıklı
örneklerini yarattılar.
16. yüzyılın Malta'lı en büyük mimarı
Geralmo Cassar (1520-86)' dır. Geralmo
Cassar, St John Şövalyelerinin Rodos'tan
Malta'ya gelmelerinden 10 yıl önce, Birgu
adlı bir balıkçı köyünde doğmuştur.
Valletta'nın istihkam duvarlarını tasarlamış
olan askeri mühendis Francesco Laparelli'nin
asistanı olarak çalışmıştır. Roma'da mimari
üzerine eğitim görmüştür. Aralarında, Grand
Master's Palace, St John katedralinin ön
cephesi ve Şövalye hanlarının da bulunduğu,
Malta'nın en iyi yapılarından birçoğunun
tasarımı ona aittir.
Oldukça üretken bir mimar olan Tommaso
Dingli (1591-1666), Malta'da bir çok kilise
inşa etmiştir. En önemli eseri, henüz 22
yaşındayken tasarlamış olduğu Attard'daki
Santa Maria Kilisesi'dir. Lorenzo Gafa
(1630-1704), içlerinde Mdina ve Gozo
katedrallerinin de bulunduğu, ada'nın Malta
barok tarzında sahip olduğu tasarımların en
iyi örneklerini yaratmıştır.
Malta barok tarzında çalışmış olan diğer
önemli mimarlar, Giovanni Barbara (Plazzo de
Vilhena, Mdina, 1730), Giuseppe Bonnici
(Eski Gümrük Binası, Valetta, 1747) ve
Domenico Cachia'dır (Castile et Leon Hanı,
Valetta,1744).
RESİM
Mimaride olduğu gibi sanatta da komşu
İtalya'nın etkileri görülür. Birçok İtalyan
sanatçı (en ünlü olarak Caravaggio) Malta'ya
davet edilmiştir ve bir çok Malta'lı sanatçı
da eğitim görmek üzere İtalya'ya gitmiştir.
17. yüzyılın en büyük ressamı, Mdina'daki
kiliseler ve katedraller için resimler yapan
ve St John Katedrali'nin kubbe fresklerini
boyayan Mattıa Preti'dir (1613-99). Clabria,
Italya'da doğmuş olmasına rağmen, 30 yıl
boyunca Malta'da yaşamış ve çalışmıştır. En
iyi eserlerinden bazıları Valletta'daki
Güzel Sanatlar Müzesinde görülebilir.
Giuseppe Cali (1846-1930) portre
sanatçısıydı. Aynı zamanda dini bir
sanatçıdır, kiliseler için bir çok resim
çizmiştir ve Mosta Dome'daki freskler ona
aittir.
Günümüzdeki Malta'lı sanatçıların sergileri,
düzenli olarak Valletta'daki Güzel Sanatlar
Müzesinde açılmaktadır. Dikkate değer
isimler arasında, Anthony Calleja (1995-?)
ile Pawlu Grech (1938-?) bulunur.
HEYKEL
20. yüzyılda yaşamış olan, Antonio Sciortino
(1817-1947), Malta'nın önde gelen
heykeltıraşlarından biridir. Valletta'daki
Ulusal Güzel sanatlar Müzesinde sergilenen
Arap Atları eseri gibi, canlı ve etkileyici
kompozisyonlar yaratmıştır. Valletta ve
Floriana arasındaki Şehir Girişi otobüs
terminalinin ortasında bulunan Trition
Fıskiyesi başta olmak üzere, Malta'nın halka
açık alanlarını süsleyen heykellerin bir
çoğunu Vinvent Apap (1938-?) yaratmıştır.
EDEBİYAT
Pietro Caxaro'ya ait 15. yüzyılın
ortalarında yazılmış olan epik şiir
Cantilena, Malta dilinde yazılmış olduğu
bilinen en eski edebi eserdir. Ancak, 19.
yüzyıla kadar, Malta'da edebi dil İtalyanca
olarak kalmıştır. Bu dönemin önemli
yazarları arasında, Gan Anton Vasallo
(1817-67) ve Guze Muscat Azzopardi
(1853-1927) bulunur. Anton Manwel Caruana
(1838-1907) tarafından yazılıp, 1889 yılında
yayımlanmış olan Inez Farrug, Malta dilinde
yazılmış olduğu bilinen ilk edebi romandır.
Carmelo Psaila (1871-1961), en çok bilinen
ve sevilen Malta'lı yazarlar arasında yer
alır. Carmelo Psaila, Dun Karm takma adıyla,
adanın II. Dünya Savaşı sırasında yaşadığı
zorlukları, sarsıcı bir tarihsel yaklaşımla
anlatarak, Malta'nın milli şairi haline
geldi. Anton Buttigieg (1912-1983) diğer
önemli şairdir. Lirik şiirlerinde ve hafif
bir mizah unsuru katarak yazdığı kısa
hikayelerinde, adanın manzarasının ve
insanın doğayla ilişkisinin özünü ele
almıştır.
Modern yazarlar arasında, hem İngilizce hem
de Malta dilinde eserler üreten, yazar ve
oyun yazarı Francis Ebejer (1925-1993) göze
çarpar. Romanları, gelenekler ve modernizm
arasındaki çatışmalarla ilgilidir. Derleme
hikayelerden oluşan ‘For Rozina A Husband'
adlı kitap İngilizce okunabilir. Malta
Üniversitesinde Malta Dili Profesörü olan
Oliver Friggieri (1947-?), Malta'nın en iyi
bilinen ve en üretken romancısıdır.
|
